Klikzink
Baksteen en een gefelst metalen vlak zijn twee materialen met een andere geschiedenis, en dat zie je. Steen is gestapeld, heeft een voeg, een textuur die van dichtbij ruw is en van veraf een egaal patroon vormt. Een zinklook vlak is geen stapeling maar één doorlopend oppervlak met banen en een scherpe schaduwlijn erin. Zet je die twee naast elkaar, dan ontstaat er geen overgang die vanzelf gaat: er ontstaat een voeg tussen twee tijden, en die voeg is precies waar de aandacht naartoe gaat.
De eerste vraag die daarbij hoort is niet welk metaal het beste bij welke steen past, maar hoe scherp of hoe rustig die overgang moet zijn. Dat is een keuze, geen automatisme. Bij een oude, warme baksteen met veel kleurverschil in de individuele stenen werkt een donkere, dove kleur als Nordic Night Black als duidelijk statement: het metaal wordt het nieuwe, bewust toegevoegde deel, en de steen blijft zichtbaar het oude deel. Bij een strakke, egale gevelsteen in een koelere kleur ligt Slate Grey of Metallic Dark Silver vaak dichterbij, en wordt de overgang minder een contrast en meer een verwantschap. Geen van beide is de juiste keuze in algemene zin; het hangt af van wat u met dat contrast wilt zeggen.
Wat in elk geval meespeelt is de glans. Baksteen weerkaatst licht ongelijk, met kleine schaduwen in de voegen en oneffenheden in het oppervlak van de steen zelf. Een glanzend metaal naast die steen zou een harde streep licht geven op een plek waar de steen dat niet doet, en dat trekt het beeld uit elkaar. De coating die wij gebruiken heeft een glansgraad onder de 5, dus het vlak blijft dof en beweegt met het licht mee zoals de steen dat ook doet. Dat is de reden dat mat naast baksteen beter werkt dan glanzend: niet omdat dof mooier zou zijn, maar omdat het zich hetzelfde gedraagt onder wisselend licht.
De richting van de banen is de tweede knop waaraan u kunt draaien, en die werkt in combinatie met steen net iets anders dan op een vlak zonder metselwerk ernaast. Baksteen ligt bijna altijd horizontaal, in lagen. Kiest u voor liggende banen in het metaal, dan sluit de richting van het nieuwe vlak aan bij de richting van het oude, en wordt de overgang rustiger, bijna een voortzetting. Kiest u voor staande banen, dan ontstaat er een richtingsverschil dat de twee materialen nadrukkelijker als twee aparte lagen laat zien: onder gemetseld, boven metaal, of andersom. Dat tweede kan precies de bedoeling zijn bij een aanbouw of een opgezette kap, waar u wilt dat in één oogopslag duidelijk is wat oud is en wat nieuw.
De schaal van de baanbreedte doet hetzelfde werk als de richting, maar dan in de andere dimensie. Onze banen hebben een werkende breedte van 475 mm, met een opstaande fels van 35 mm ertussen. Naast een gevel van kleine baksteenformaten met een dicht voegenpatroon geeft dat een duidelijk grotere maat: de steen heeft veel kleine herhalingen, het metaal een paar grote. Dat verschil in korrelgrootte is meestal geen probleem, het is juist de aanwijzing dat het om twee verschillende materialen gaat, wat bij een verbouwing of aanbouw vaak precies gewenst is. Alleen bij een heel klein vlak metaal, ingeklemd tussen veel steen, kan die grotere maat de verhoudingen verstoren; daar is het de moeite waard om vooraf op tekening te kijken hoeveel banen er werkelijk in het vlak passen.
De plek van de voeg zelf, de fysieke aansluiting tussen steen en plaat, is waar het beeld het meest kwetsbaar is. Een messcherpe, rechte lijn tussen de twee materialen versterkt het idee van twee tijden; een overgang met een terugliggende regel, een lijst of een schaduwspleet doet dat nog sterker en geeft de architect een detail om mee te werken. Een overgang die daarentegen halfslachtig is uitgevoerd, met een kit- of profielrand die niet recht loopt, valt juist op de plek op waar u wilt dat niemand kijkt. Bij baksteen komt dat extra hard aan, omdat de rechte belijning van het metselwerk elke afwijking in de aansluitende lijn genadeloos toont.
Veroudering is het punt waarop steen en metaal het meest uit elkaar lopen, en dat is precies waar de eerlijkheid begint. Baksteen vervuilt, verkleurt licht, krijgt soms een beetje mos of aanslag, en dat wordt na verloop van tijd onderdeel van het karakter van de gevel. De coating op het metaal is ontworpen om dat verouderingsproces juist niet te laten zien: er is geen patina zoals bij zink, de kleur blijft vlak en de dofheid blijft gelijk. Dat betekent dat na een aantal jaar het contrast tussen steen en metaal groter kan worden in plaats van kleiner, simpelweg omdat de steen meeleeft met het weer en het metaal dat bewust niet doet. Wilt u dat de twee materialen elkaar in de tijd blijven volgen, dan is dat een gesprek waard voordat u de kleur vastlegt, niet erna.
Op welke afstand het verschil tussen steen en metaal, en tussen dit metaal en echt zink, precies zichtbaar wordt, verschilt sterk per gebouw. Bij een woonhuis, waar mensen tot op een meter afstand langslopen, ligt de nadruk op de textuur van de plaat zelf en op de kwaliteit van de aansluiting met de steen. Bij een groter gebouw, een bedrijfshal of een gevel die vooral van de straat of vanaf een afstand gezien wordt, telt vooral de grote lijn: de verhouding tussen het gemetselde deel en het metalen deel, en de richting van de banen ten opzichte van de architectuur als geheel. Bij een monument of een pand in een beschermd stads- of dorpsgezicht speelt weer een andere laag mee, namelijk wat een welstandscommissie in die combinatie van oud en nieuw wil zien. Voor elk van die situaties gelden net iets andere afwegingen, en die werken we per gebouwtype elders verder uit.
Wat in alle gevallen overeind blijft, is dat de combinatie van baksteen en een gefelst metalen vlak geen keuze is die u met kleurkaartjes op afstand maakt. De kleur van de coating, de richting en breedte van de banen, en vooral de uitvoering van de voeg tussen de twee materialen bepalen samen of het contrast overtuigt of wringt. Heeft u een tekening met een concrete combinatie van steen en metaal, dan kijken wij daar kosteloos naar mee, en kunt u de drie kleuren als monster naast uw eigen baksteen leggen voordat er iets vastligt.