Klikzink
Bij een monumentaal pand kijkt niemand naar het midden van een gevelvlak. Daar ligt een rustig, herhalend patroon en dat oogt vanzelf goed, in zink en in een zinklook evengoed. De hoek waar twee gevels samenkomen is anders. Daar breekt het vlak, daar valt het licht van twee kanten anders op het materiaal, en daar staat de welstandscommissie meestal het langst stil bij haar beoordeling. Het is niet toevallig het punt waarop een aannemer het meest wordt bevraagd, en het is het punt waarop een zinklook-toepassing zich waarmaakt of ontmaskert.
Het gaat hier om een detail dat bij zink al honderd jaar op vaste manieren wordt opgelost: een gefelste hoeklijst, een inwendige of uitwendige hoek die met een eigen bewerkte strook wordt afgewerkt, vaak met een iets andere richting van de felslijnen dan op het rechte vlak. Bij Klikzink werken we met stalen felsbanen die dezelfde opstaande fels van 35 mm hebben als de rest van de gevel, met een werkende breedte van 475 mm, op maat afgekort tot op de millimeter. Voor een hoekoplossing betekent dat: de banen aan beide zijden van de hoek lopen door tot aan de kopse kant, en daar wordt een aparte hoekstrook geplaatst die de fels van de ene gevel logisch laat overgaan in de fels van de andere. Bij een goed uitgevoerde hoek is er geen zichtbare onderbreking, geen sprong in baanbreedte en geen schroef die het beeld verstoort, want de bevestiging gebeurt met klemmen onder de fels.
Waar het op een monumentaal pand echt op aankomt, is niet de hoek zelf maar wat er aan weerszijden van gebeurt. Op een pand met een rijksmonumentale status wordt vaak gevraagd om de baanrichting op de ene gevel anders te laten lopen dan op de andere, bijvoorbeeld omdat de oorspronkelijke zinkbekleding dat ooit ook zo had. Dat is een keuze die je vooraf op tekening maakt, niet iets wat je in de uitvoering nog aanpast. Wij denken daar kosteloos in mee, juist omdat een fout op deze plek pas zichtbaar wordt als de steiger al weg is. Wie zich breder wil verdiepen in hoe de richting van de banen de uitstraling van een gevel bepaalt, leest dat uitgewerkt bij [de richting van de banen](/zinklook/monumentaal-pand/baanrichting).
Licht is de andere reden waarom deze hoek zo veel aandacht trekt. Twee gevelvlakken die een hoek van negentig graden maken, vangen het zonlicht op verschillende momenten van de dag anders op. Het ene vlak ligt in de ochtend in vol licht, het andere in schaduw, en 's middags is het net omgekeerd. Bij een glanzend materiaal geeft dat een hard contrast tussen de twee vlakken, met een scherpe overgang die het oog meteen naar de hoek trekt. Bij onze uitvoering, met een glansgraad onder de 5 en een matte GreenCoat Pural BT-coating, blijft dat contrast zachter. Het licht wordt dof teruggegeven in plaats van gespiegeld, en dat is precies de reden waarom deze hoek bij een zinklook rustiger blijft ogen dan bij veel andere metalen gevelbekledingen. Hoe die glansgraad daarin doorwerkt, staat verder uitgelegd op de pagina over glansgraad.
Dan de vraag waar het bij dit detail echt om draait: wanneer zie je dat het geen zink is. Op een recht gevelvlak, van een afstand van een paar meter, ziet u het verschil niet zonder gericht te zoeken. In een buitenhoek, van dichtbij, kan dat anders liggen. Zink wordt op deze plek traditioneel gesoldeerd of dubbel omgezet, met een iets ronder, vloeiender verloop van het materiaal om de hoek. Onze hoekstroken zijn gefelst en gevouwen, koud vouwbaar tot -15 graden, met een net iets scherpere, rechtere lijn in de overgang. Wie op een steiger staat en er met de neus op zit, ziet dat verschil. Van de stoep af, of vanaf de overkant van de straat, waar een pand meestal wordt beoordeeld en bekeken, valt dat verschil weg. Voor een precieze beschrijving van waar dat onderscheid wel en niet opgaat, verwijzen we naar de pagina over het verschil met zink.
Er is nog een praktisch punt dat specifiek bij deze hoek meespeelt: uitzetting. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink bij temperatuurwisseling. Bij een recht gevelvlak merkt u daar weinig van, de banen krijgen simpelweg iets meer of minder ruimte in de fels. Bij een hoek, waar twee vlakken op elkaar aansluiten en de beweging van beide richtingen samenkomt, is die kleinere uitzetting juist een voordeel. Er is minder kans op een lichte welving of een naad die na een paar zomers net iets opener staat dan in de winter. Dat is techniek, geen beeld, maar het is wel de techniek die er op de lange termijn voor zorgt dat het beeld van de hoek scherp blijft in plaats van geleidelijk te vervagen.
Waar loopt dit juist mis. Op een pand met veel kleine erkers, dakkapellen en uitspringende hoeken, met dus veel van dit detail dicht bij elkaar, kan een strak gefelste hoekafwerking gaan opvallen als herhaling. Zink krijgt op zulke panden vaak een iets grillige, ongelijke look door de manier waarop het ambachtelijk gesoldeerd is, en net die onregelmatigheid wordt op een monumentaal pand met veel gevelplooien soms gewaardeerd. Een zinklook-hoek is preciezer en herhaalt zichzelf gelijkmatiger. Op een pand met één of twee duidelijke hoeken is dat een pluspunt. Op een pand met tien is het iets om vooraf met de welstandscommissie te bespreken, want juist die commissie kijkt naar de gelijkenis met het oorspronkelijke zink als maatstaf, zoals ook toegelicht bij welstand en beschermd gezicht.
Een tweede situatie waarin deze keuze minder voor de hand ligt: als de bestaande hoeklijst van het pand een bijzonder profiel heeft, met bijvoorbeeld een sierlijst of een ornamentele afwerking die deel uitmaakt van de monumentale waarde. Onze hoekstroken zijn functioneel en strak, gemaakt om de fels logisch te laten doorlopen. Ze zijn niet bedoeld om een historisch ornament te reproduceren. Gaat het om herstel van een bestaand sierdetail, dan is traditioneel zinkwerk vaak de betere weg, en zeggen wij dat ook zo tegen wie ons daarover belt.
Voor de meeste monumentale panden met een eenvoudige rechte buitenhoek is de oplossing wel goed te maken: banen die op maat zijn afgekort tot op de millimeter, een hoekstrook die de fels laat doorlopen, en een matte, donkere kleur die het licht aan beide zijden van de hoek gelijk houdt. Wilt u weten hoe dat er bij uw pand concreet uitziet, dan bekijken we dat graag samen op tekening, en kunt u de kleuren en de matte afwerking eerst rustig bekijken aan de hand van een monster op ons adres in Ede.