Klikzink
De vraag komt meestal niet op de eerste dag. Ze komt op het moment dat er een vlek op het dak of de gevel staat die er niet vanzelf afgaat: vogelpoep, een streep van bouwstof, mos in een hoek die weinig zon krijgt. Dan wil iemand het schoonmaken, en dan is de eerste reflex vaak de verkeerde: een hogedrukspuit erop, of een middel dat bij het huis toevallig al in de kast staat.
Onze zinklook is stalen felsbanen met een matte organische coating van 50 micrometer erover, GreenCoat Pural BT. Die coating is dun, hij ligt op het staal zoals een laag lak, en hij is de reden dat het oppervlak het licht dof teruggeeft in plaats van te spiegelen. Schoonmaken zonder schade betekent in de praktijk vooral: die laag met rust laten, en niet meer doen dan nodig is.
Regen doet het meeste werk al. Op een schuin dak spoelt vuil grotendeels vanzelf mee naar de goot, en op een verticale gevel geldt dat nog sterker. Voor de rest is lauw water met een zachte doek of een zachte borstel voldoende voor de meeste vlekken: stof, vogelpoep, aanslag van bouwwerkzaamheden in de buurt. Werk in de richting van de banen, niet dwars erover, en spoel na met schoon water. Een mild, pH-neutraal schoonmaakmiddel mag erbij als water alleen niet genoeg is, maar test dat eerst op een klein stuk dat niet in het zicht staat, bijvoorbeeld onderaan een baan bij de goot. Als er na een paar minuten geen verandering in glans of kleur te zien is, kan het middel over de rest van het vlak.
Een hogedrukspuit is de meest gemaakte fout, en de meest onnodige. Op korte afstand met veel druk gaat de straal dwars door de matte coating heen: er ontstaat een glimmende plek waar de rest dof blijft, en die plek is niet meer weg te krijgen. Hetzelfde geldt voor schuurmiddelen, staalborstels en schuursponsjes met een korrel erin: die maken haarkrasjes die je bij laagstaand licht blijft zien, precies het licht waarin de zinklook zelf ook het mooist oogt. Oplosmiddelen, agressieve ontkalkers en producten met chloor kunnen de coating aanvreten of doen verkleuren, soms meteen zichtbaar, soms pas na een paar maanden als de plek anders gaat verouderen dan de rest van het vlak. En een schrapertje of mesje om een hardnekkig plekje mee los te werken: nooit. Onder de coating zit het verzinkte staal, en één krasje tot op dat staal is het begin van een roestpunt dat nooit meer helemaal verdwijnt.
Op plekken die weinig zon en veel schaduw krijgen, kan zich in de loop van de tijd een groene waas of wat mos vormen, net als op een dakpan of een schutting. Dat gaat er meestal af met water en een zachte borstel, eventueel met een middel dat specifiek voor mos en algen bedoeld is en dat pH-neutraal is. Vermijd producten op basis van chloor of javel: die werken snel tegen het mos, maar zijn ook het snelst schadelijk voor de coating. Bij twijfel is de vuistregel simpel: als een middel geschikt is voor geverfde kozijnen of gecoat plaatwerk, is het meestal ook geschikt hier. Als het label waarschuwt voor gebruik op gelakte oppervlakken, laat het dan staan.
Een andere bron van schade die weinig met schoonmaken te doen heeft, maar er wel op lijkt: steigerbuizen, ladders of gereedschap die tegen het vlak schuren tijdens onderhoud aan de rest van het gebouw. Dat geeft geen vlek maar een kras, en een kras in de coating is niet weg te poetsen, hoe zacht de doek ook is. Wie een steiger plaatst voor werk aan een dakgoot of schoorsteen naast een zinklook gevel, doet er goed aan de contactpunten af te dekken. Dat is geen vraag over schoonmaken, maar wel de meest voorkomende reden dat mensen daarna denken dat er iets mis is met de coating.
Hoeveel onderhoud een vlak nodig heeft en hoe snel vuil zich hecht, hangt sterk af van het gebouw zelf: een dakvlak onder bomen vervuilt anders dan een gevel aan een drukke weg, en een verticaal vlak anders dan een schuin dak. Dat verschil werken we hier niet uit; daarvoor verwijzen we naar de pagina over hoe het beeld zich na verloop van jaren zet.
Het komt neer op één ding: de coating is dun, dof, en niet bedoeld om tegen te schrapen of onder hoge druk schoon te spuiten. Behandel het vlak zoals u een gelakte kozijn of een gepoedercoat hek zou behandelen, met water, een zachte doek en geduld, en het oppervlak blijft doen wat het moet doen: het licht gelijkmatig dof teruggeven, jaar na jaar, zonder glimmende plekken of krassen die het verhaal van het gebouw verstoren.