Klikzink
Een tiny house is meestal ergens tussen de zes en twaalf meter lang, en zo'n twee tot drie meter breed. Dat is minder dan een derde van de kortste gevel van een gewoon huis. Op dat oppervlak vallen twee dingen meteen op die bij een groter gebouw pas van een afstand zichtbaar worden: de maat van het materiaal zelf, en hoeveel voegen of banen er op het vlak passen. Zinklook en leisteen zijn beide donker en mat, en van een paar meter afstand lijken ze in foto's soms op elkaar. Op het gebouw zelf, van dichtbij, ontstaat een heel ander beeld, en dat komt niet door de kleur maar door de schaal.
Leisteen wordt gelegd in kleine, min of meer vierkante of licht rechthoekige stukken, van misschien dertig bij dertig centimeter, met een overlappende belegging in horizontale rijen. Op een gevel van tien meter lang en drie meter hoog levert dat een raster van honderden kleine vlakjes op, elk met een eigen randje slagschaduw. Dat raster is fijn, en juist die fijnheid is de reden dat leisteen op oude, ambachtelijk gebouwde huizen zo goed werkt: het materiaal is net zo klein als de bouwstenen ernaast.
Zinklook werkt andersom. Onze stalen banen hebben een werkende breedte van 475 millimeter, met een opstaande fels van 35 millimeter ertussen. Op een gevel van drie meter breed betekent dat zes banen, misschien zeven als u ze smaller laat afkorten. Dat is een heel andere tekening dan honderden leistenen: minder lijnen, verticaal of horizontal naar keuze, met rustige vlakken ertussen. Op een gewone woning van tien meter gevelbreedte valt dat verschil in dichtheid van de tekening minder op, omdat er toch al veel baan naast elkaar staat. Op een tiny house van drie meter breed ziet u het meteen: bij leisteen een fijn mozaïek, bij zinklook een klein aantal brede stroken.
Dit is de kern van de keuze voor dit gebouwtype. Onze banen zijn leverbaar van 450 tot 8000 millimeter, op de millimeter afgekort, en dat is precies waarom zinklook op een tiny house wél kan werken, mits u de breedte aanpast aan de maat van het vlak. Een baan van 475 millimeter op een gevelvlak van 2,4 meter hoog geeft vijf banen op een breedte van drie meter. Dat is behapbaar. Zet u die zelfde baanbreedte op een dakschild van 1,8 meter, dan blijft er van de laatste baan een reststrook over die net niet past, en dat ziet u op een klein dak onmiddellijk terug als een onregelmatigheid. Bij een tiny house werken wij daarom vaak met een baanbreedte die specifiek is doorgerekend op de exacte maat van dat ene vlak, zodat de banen mooi verdeeld uitkomen zonder restje. Dat is precies waar wij op tekening in meedenken, zonder dat daar kosten aan hangen.
Bij leisteen speelt die opgave niet op dezelfde manier, omdat de kleine leien zich vanzelf aanpassen aan elke maat gevel of dak: er is altijd wel een verdeling te maken zonder rare halve stukken aan de rand. Dat is een reëel voordeel van leisteen op een heel klein, onregelmatig volume, zoals een tiny house met een uitgebouwde dakkapel of een schuin aflopend dakvlak. Waar het volume simpel en rechtlijnig is, verdwijnt dat voordeel weer, en dan telt vooral hoe het beeld eruit moet zien.
Een tiny house heeft geen grote gevelvlakken om een structuur op te bouwen: het dak, de voorgevel, de zijgevel en soms een puntgevel zijn vaak alles wat er is, en die staan dicht op elkaar. Bij leisteen krijgt zo'n klein volume een dichte, korrelige textuur, die het geheel eerder zwaar en ambachtelijk laat ogen, vergelijkbaar met een schuur of een ouder bijgebouw. Bij zinklook, met zijn brede vlakken en scherpe lijnen, wordt het volume juist strakker en overzichtelijker afgelezen: minder textuur, meer geometrie. Op een tiny house dat bewust industrieel of modern is neergezet, bijvoorbeeld met een plat dak of een enkele hellingshoek zonder overstek, past die strakheid vaak beter bij de rest van het ontwerp. Op een tiny house dat juist warm en landelijk moet aanvoelen, met houten kozijnen en een zadeldak, kan de korrelige textuur van leisteen dat gevoel versterken.
Ook het gewicht speelt hier een rol die bij een gewoon huis nauwelijks een overweging is. Een tiny house staat vaak op een chassis of een lichte fundering, en elke kilo per vierkante meter telt mee in het totale gewicht van het geheel. Onze stalen banen wegen ongeveer 5 kilo per vierkante meter. Leisteen is aanzienlijk zwaarder, en dat gewicht moet gedragen worden door een dakconstructie die op een tiny house vaak al minimaal is uitgevoerd. Bij een tiny house dat verplaatst moet kunnen worden, is dat gewichtsverschil vaak een reden om voor zinklook te kiezen, los van hoe het eruitziet.
Er zijn situaties waarin wij zelf zouden zeggen dat leisteen hier beter past. Staat het tiny house op een erf naast een ouder bijgebouw dat al met leien is gedekt, dan sluit een nieuwe leibedekking daar vanzelf bij aan, en zou een gladde stalen baan er juist tussenuit springen. Heeft het tiny house een complex dak met meerdere kleine schilden, hoekkepers en een dakkapel, dan legt leisteen zich zonder veel gedoe om die vormen heen, terwijl een stalen baan op elk van die kleine vlakken apart moet worden ingepast en afgekort, met kans op onregelmatige reststroken op precies de plekken waar u ze het meest ziet. En is gewicht geen enkel probleem, omdat het tiny house op een vaste fundering staat, dan vervalt een van de praktische argumenten voor staal.
Staat het tiny house los, op een eigen kavel of in een klein cluster van vergelijkbare huisjes, met simpele rechte dakvlakken en een wens naar een rustig, strak beeld, dan is zinklook meestal de logischere keuze, en dan is de vraag vooral hoe smal de banen moeten worden om bij die specifieke maat te passen. Dat is een vraag die per gebouw verschilt, en die wij het liefst beantwoorden aan de hand van een tekening met de echte maten erop, niet aan de hand van een algemene regel.