Klikzink
Een aanbouw is bijna altijd klein. Een uitbouw aan de achterzijde, een serre die dichtgezet wordt, een nieuw stuk naast een bestaande gevel: het gaat om een paar meter breed en een dakvlak dat u in één oogopslag overziet. Dat is precies waarom de baanbreedte hier meer doet dan op een loods of een rij nieuwbouwwoningen. Op een groot vlak verdwijnt een baan van 475 mm in het geheel. Op een aanbouw van bijvoorbeeld drie meter breed telt u ze op de vingers van één hand, en dat aantal ziet u, of u er nu op let of niet.
Stel een dakvlak van 3000 mm breed. Met een werkende breedte van 475 mm per baan komt u uit op zes tot zeven banen, afhankelijk van de precieze maatvoering en de af te korten randen. Dat is een heel ander beeld dan een gevel van twaalf meter, waar diezelfde baanbreedte optelt tot vijfentwintig herhalingen en het patroon een textuur wordt in plaats van een telbaar aantal strepen. Op de aanbouw is elke baan, en vooral elke schaduwlijn ertussen, een op zichzelf staand lijnelement. Dat kan heel rustig staan, maar het kan ook onrustig worden als de maatvoering niet klopt met de vorm van het dakvlak: een half restje baan tegen de rand, of een asymmetrische verdeling doordat er ergens een schoorsteen of dakraam doorheen loopt.
Omdat onze banen op de millimeter worden afgekort, is de breedte van 475 mm geen vast gegeven waarbinnen u moet passen; de indeling van het vlak wordt vooraf bepaald, niet achteraf bijgeschaafd. Voor een aanbouw is dat meer dan een productiedetail. Het is het verschil tussen een dakvlak waarbij de banen netjes uitkomen op de rand van de goot of de aansluiting met de gevel, en een dakvlak waarbij de laatste baan een smal reststrookje wordt dat als een fout in het patroon oogt. Bij een groot gebouw valt zo'n reststrook weg in de herhaling. Bij een aanbouw is die vaak het eerste wat opvalt, juist omdat er zo weinig banen naast elkaar staan dat er niets is om de onregelmatigheid in te laten verdwijnen.
Bij een aanbouw is er nog een keuze die bij een vrijstaand nieuw gebouw niet speelt: het bestaande huis staat er al, en de aanbouw moet zich daar op de een of andere manier toe verhouden. Sommige eigenaren en architecten willen dat de aanbouw wegvalt tegen het bestaande dak, zodat het geheel als één volume leest. Andere willen precies het omgekeerde: een helder herkenbaar nieuw stuk, met een ander materiaal en een andere richting van de banen, zodat oud en nieuw ook optisch twee dingen blijven. Beide keuzes zijn met deze platen te maken, maar ze vragen een andere beslissing over de schaal van het vlak.
Wilt u laten aansluiten, dan helpt het als de baanbreedte op de aanbouw in verhouding staat tot de rest van het dak. Een piepklein dakvlak met dezelfde baanbreedte als het hoofdvolume kan er ineens uitzien als een miniatuurversie van iets groters, met een schaal die niet meer klopt met de maat van het vlak. Wilt u juist laten afsteken, dan is die spanning precies wat u zoekt: een klein, dicht ritme van banen naast een pannendak of een grote vlakke gevel maakt het verschil in materiaal en maat zichtbaar, zonder dat er iets aan de detaillering hoeft te worden overdreven.
Op een klein dakvlak is een volledig vlakke baan het snelst onrustig, omdat elke onvlakheid in de ondergrond of in de plaat zelf meteen zichtbaar wordt: er is weinig oppervlak om zo'n vervorming in te laten wegvallen. Een uitvoering met verstijvingsril of met micro-lines breekt het vlak in kleinere, fijnere lijnen en houdt het rustiger, ook op een klein oppervlak. Voor een aanbouw met een dakvlak van een paar vierkante meter is dat vaak een prettiger keuze dan de volledig vlakke uitvoering, die zijn rust juist ontleent aan een groot, ongestoord vlak zoals u dat op een hal of een groter dak wel tegenkomt.
De opstaande fels van 35 mm staat haaks op het vlak en loopt in de richting van de banen. Bij een aanbouw met een klein dakvlak valt de keuze voor de richting van die banen extra op, simpelweg omdat er weinig ruimte is om de looprichting te verstoppen. Loopt de aanbouw evenwijdig aan de nok van het hoofdgebouw, dan ligt een doorlopende richting voor de hand. Staat de aanbouw haaks op het bestaande dak, dan ontstaat er vanzelf een kruising van richtingen op het punt waar beide volumes elkaar raken, en die kruising is precies het detail waar een aannemer of architect vooraf een tekening bij moet maken, niet omdat het niet zou passen, maar omdat u wilt weten hoe het oogt voordat het er ligt.
Er zijn aanbouwen waarbij een baanbreedte van 475 mm simpelweg te grof is voor het beschikbare vlak. Bij een heel smal dakvlak, bijvoorbeeld een luifel of een uitbouw van nog geen twee meter breed, past er soms maar drie of vier banen, en dan wordt elke baan zo dominant dat het beeld eerder op een rij planken lijkt dan op een rustig geheel. In zo'n geval is het de moeite waard om vooraf op tekening te laten zien hoe de verdeling uitvalt, zodat u niet achteraf tegen een resultaat aankijkt dat er grover uitziet dan u had verwacht. Ook wanneer een aanbouw juist moet wegvallen tegen een gevel met een heel fijne belijning, zoals smal betonnen lattenwerk of een gevel met dunne voegen, kan een baan van 475 mm te breed ogen om als achtergrond te dienen; daar is de schaal van het gevelmateriaal dan bepalend voor de keuze, niet de schaal van het dak.
Omdat de baanindeling op maat wordt bepaald, is dit een van de weinige beeldkeuzes die u vooraf kunt laten uitrekenen in plaats van pas op het dak te ontdekken. Geef de maten van het dakvlak van de aanbouw door, en er komt een verdeling in banen terug die u kunt beoordelen op schaal, voordat er iets wordt afgekort of gewalst. Dat meedenken op tekening kost niets, en voor een klein vlak als een aanbouw is het precies het moment waarop een half restje baan of een verkeerde richting nog zonder kosten kan worden rechtgezet.