Klikzink
Een aanbouw is bijna altijd lager en vaak ook smaller dan het huis waar hij tegenaan staat. Horizontale banen spelen daar direct op in: ze leggen de nadruk op de breedte van het volume, niet op de hoogte. Waar verticale banen een gevel laten oprijzen, laten horizontale banen een gevel liggen. Bij een aanbouw die toch al laag en breed is opgezet, versterkt die richting precies de vorm die er al staat.
Dat werkt alleen als de lijnen doorlopen. Een baan die van de linkerhoek naar de rechterhoek van de gevel loopt zonder onderbreking, trekt het oog in één keer over het hele vlak. Onderbreek je die lijn, bijvoorbeeld omdat de gevel een uitsparing heeft voor een raam en de banen daar links en rechts niet op dezelfde hoogte doorlopen, dan valt dat meteen op. Het is geen detail dat je pas van dichtbij ziet; een verspringende lijn is juist het eerste wat opvalt vanaf de oprit of vanaf de tuin. Bij verticale banen is een klein verschil in aanzetpunt minder zichtbaar, omdat elke baan zijn eigen lijn naar boven trekt. Bij horizontale banen loopt de fout dwars over de hele gevel mee.
Dit betekent dat de indeling van een horizontale gevel op tekening moet kloppen voordat er iets wordt afgekort. Ramen, deuren, een schoorsteendoorgang: elk daarvan snijdt een horizontale baan in stukken, en die stukken moeten links en rechts van de opening op precies dezelfde hoogte weer verder lopen. Wij werken dat samen met de architect of aannemer uit op tekening, en leveren de banen op maat, tot op de millimeter afgekort. Dat meedenken kost niets, en het is bij horizontale toepassing minder een kwestie van smaak dan bij verticale banen: hier is het gewoon nodig om een kloppend beeld te krijgen.
Bij een aanbouw komt daar een vraag bij die bij een vrijstaand gebouw niet speelt: hoe verhoudt de nieuwe gevel zich tot de oude? Een aanbouw staat per definitie naast of tegen iets dat er al staat, meestal een gevel in baksteen, pleisterwerk of een andere kleur dakbedekking. Die twee gevels naast elkaar geven een architect twee kanten om op te kiezen, en beide zijn een geldige keuze, geen compromis.
De eerste is aansluiten. Je kiest een kleur zinklook die qua toon dicht bij het bestaande dak of de bestaande dakpannen ligt, en je laat de nieuwe gevel opgaan in het geheel: de aanbouw wordt dan gelezen als deel van het huis, niet als toevoeging. Horizontale banen helpen daarbij, omdat ze de aanbouw laag en rustig houden, precies de rol die een aanbouw meestal speelt naast een hoger hoofdvolume.
De tweede is afsteken. Je kiest bewust een andere kleur, bijvoorbeeld Nordic Night Black naast een lichte bakstenen gevel, en je laat de aanbouw zich duidelijk aftekenen als nieuw stuk. Dat is een keuze die je vaak ziet bij verbouwingen waar de architect wil laten zien wat oud is en wat nieuw: geen imitatie van de bestaande stijl, maar een eigen vlak ernaast. Horizontale banen werken hier net zo goed, en soms juist sterker, omdat het contrast in richting (de oude gevel heeft meestal geen uitgesproken lijnenspel, de nieuwe wel) het onderscheid nog aanzet.
Wat niet werkt, is een beetje van beide. Een kleur die net niet aansluit en net niet afsteekt, oogt als een vergissing in plaats van als een keuze. Als u twijfelt, is het verstandiger om het contrast juist iets groter te maken dan het verschil te laten wegvallen in een grijszone. Wij hebben drie kleuren, Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver, en de onderlinge verschillen zijn met het blote oog goed te zien op een monster; wij raden aan om dat monster naast het bestaande gevelmateriaal te leggen voordat er een besluit valt, liever dan op een foto op een scherm te vertrouwen.
De randen van de gevel bepalen mee of de horizontale lijn overtuigt. Bij een hoek waar de aanbouw aansluit op het bestaande huis, loopt de horizontale baan het beste gewoon door tot in de hoek, met een nette, scherpe aansluiting. Een baan die vroeg stopt om plaats te maken voor een ander materiaal in de hoek, breekt de lijn af op precies de plek waar het oog hem wil laten doorlopen. Bij de bovenrand van de gevel, waar de gevel overgaat in het dak of in een dakrand, geldt hetzelfde: hoe strakker die overgang, hoe rustiger het totaalbeeld.
De schaduwlijn die de fels tussen de banen geeft, werkt bij horizontale toepassing anders dan bij verticale. Bij verticale banen valt daglicht meestal van boven of van de zijkant, en de schaduw tussen de banen tekent zich dan af als een reeks verticale strepen die door de dag heen weinig verandert. Bij horizontale banen ligt de schaduwlijn dwars op de gevel, en die vangt laagstaand licht, vroeg in de ochtend of laat in de middag, veel directer. Op zo'n moment lijkt de gevel bijna gestreept, met elke baan een eigen streep licht en donker. Naarmate de zon hoger staat, vlakt dat af en wordt het vlak rustiger. Dat is geen storing, het is gewoon hoe een gefelst oppervlak met horizontale lijnen zich verhoudt tot de stand van de zon, en het is de moeite waard om daar bij een gevel op het westen of oosten rekening mee te houden, juist omdat een aanbouw vaak lager is en de lage zon er eerder en directer op valt dan op de hoofdgevel.
Omdat een aanbouw doorgaans een compacter vlak heeft dan een hoofdgebouw, valt elke beslissing over de indeling er sneller op. Bij een groot gebouw verdwijnt een enkele baan tussen tientallen andere; bij een aanbouw van een paar meter breed is elke baan een aanzienlijk deel van het totale beeld. Dat is een reden om de indeling extra zorgvuldig te laten uitwerken, en een reden om, als de gevel een raam of deur bevat, vooraf te bekijken hoe de banen daar precies om lopen. Een verkeerd gekozen baanbreedte kan er bij een klein vlak toe leiden dat er een smal reststrookje overblijft naast een raam, wat het beeld onrustig maakt terwijl de rest van de gevel juist rustig is opgezet.
Wie voor deze toepassing een aanbouw op tekening heeft staan en wil weten hoe de indeling van de horizontale banen er precies uit gaat komen te zien, kan dat met ons doorspreken aan de hand van die tekening, met een monster van de kleuren erbij.