Klikzink
Een monumentaal pand in een straat met bakstenen gevels staat nooit alleen. De kleur van dat pand wordt gelezen naast de kleur van de buren, en rode baksteen is een warme, actieve kleur die veel terugkaatst. Zet daar een koel, dof grijs of zwart dak of gevelvlak tegenover, en het contrast is meteen de hele ingreep. Dat contrast kan precies goed zijn, het pand aftekenen tegen de straat op een manier die de architectuur leesbaar maakt. Het kan ook te hard uitvallen, zodat het pand niet meer bij de straat hoort maar ertegen afsteekt als een vreemd object.
In een straat waar welstand meekijkt, is dit precies het punt waarop wordt getoetst. Welstand kijkt naar het pand op zichzelf, maar ook naar het pand in de rij, en de gangbare maatstaf in dit soort straten is vaak het beeld van zink: een gedempt, warmgrijs of blauwgrijs metaal dat van oudsher naast baksteen wordt gebruikt en daar een vast, herkenbaar contrast mee vormt. Onze zinklook is daar met de matte kleuren dicht bij: Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver hebben alle drie een glansgraad onder de 5, dus geen spiegeling die de baksteen ernaast in verhouding fel of glimmend zou laten lijken. Het licht wordt zacht teruggegeven, niet weerkaatst, en dat houdt het contrast met rood metselwerk binnen de perken die de meeste welstandscommissies gewend zijn te zien.
Slate Grey ligt van de drie het dichtst bij traditioneel zink en is in een bakstenen straat meestal de veiligste keuze: het contrast met rood is aanwezig maar niet fel, en het pand blijft binnen het beeld dat de straat al kent. Metallic Dark Silver heeft iets meer koelte en een tel meer diepte in het grijs; naast een warme, oranjerode baksteen kan dat verschil net iets scherper aanvoelen, wat op een pand met veel gevelvlak juist gewenst kan zijn omdat het de vorm beter aftekent. Nordic Night Black gaat het verst: zwart naast rode baksteen is een hard contrast, bijna grafisch, en dat werkt uitstekend op een pand met een strakke, moderne aanvulling naast het oude, maar kan op een zuiver historisch hoofdgebouw te veel naar zichzelf toe trekken. Wij zien in de praktijk dat een aannemer die drie kleuren monsters aanvraagt en ze letterlijk tegen de bakstenen gevel houdt, meestal binnen een kwartier weet welke kant het op moet. Dat is ook precies waarom we van alle drie de kleuren monsters hebben liggen: dit is een keuze die je op de gevel zelf maakt, niet op een scherm.
Licht doet op dit punt meer dan de kleur alleen. Een straat met bakstenen gevels ligt vaak dicht opeen, met weinig ruimte tussen de rooilijnen, en dat betekent dat het dak of de gevel in zinklook een groot deel van de dag in de eigen schaduw van de straatwand ligt of juist vol in de zon staat, afhankelijk van de kant waarop het pand ligt. In de schaduw wordt het contrast met de baksteen zachter: de rode gevel gloeit dan minder en het grijs of zwart van het metaal krijgt iets meer body, waardoor de twee kleuren dichter naar elkaar toe komen. Zodra de zon er vol op staat, licht de baksteen op tot een warme, bijna gloeiende rode kleur, terwijl het matte metaaloppervlak dof blijft en het licht verstrooid teruggeeft. Dat is het moment waarop het contrast het scherpst wordt, en ook het moment waarop een te felle keuze pas goed opvalt. Een pand op het zuiden, waar de zon lang en laag over de gevel scheert, laat dit contrast dus veel nadrukkelijker zien dan een pand op het noorden, en dat is iets om mee te wegen voordat de kleurkeuze wordt vastgelegd.
De schaduwlijn tussen de banen speelt hierin een aparte rol. Bij zinklook staat de fels haaks op het vlak en werpt bij laag invallend licht een scherpe, smalle schaduw. Naast een bakstenen gevel, waar de voegen een eigen fijn ritme van lijnen en schaduw geven, ontstaat zo een tweede raster naast het eerste. Op een pand met een rustige, gesloten baksteengevel kan dat samenspel juist aantrekkelijk zijn: twee verschillende materialen die elk hun eigen lijnenspel laten zien, zonder dat het een het ander overstemt. Op een pand waar de gevel al veel reliëf heeft, met siermetselwerk, rollagen of een sierlijst, kan een extra streperig vlak ernaast te druk worden. In dat geval raden we vaker de uitvoering met micro-lines aan boven de vlakke variant: die houdt het vlak van het metaal zelf rustig, zodat het contrast met de baksteen bij het kleurverschil blijft en niet wordt opgestapeld met een tweede textuurverschil.
Regen en een grauwe lucht veranderen het beeld nog een keer. Op een druilerige dag verliest de baksteen een deel van zijn warmte en wordt het rood grauwer, terwijl het matte metaal, dat toch al weinig licht weerkaatst, er in de vlakke belichting van een bewolkte hemel juist iets neutraler bij staat. Het contrast tussen de twee materialen wordt op zulke dagen kleiner dan op een heldere middag. Dat is geen nadeel, maar het is wel de reden dat een keuze die op een zonnige dag op de gevel goed lijkt te werken, op een grijze dag milder oogt, en omgekeerd. Wie het contrast wil beoordelen, doet er goed aan een monster op meer dan één moment van de dag te bekijken, en niet alleen op de dag dat de zon toevallig scheen.
Er zijn situaties waarin dit hele contrastverhaal minder relevant wordt, en dat is wanneer het metaal niet naast de baksteen komt maar er juist los van staat: op een achterdak dat vanaf de straat niet zichtbaar is, of op een bijgebouw dat door een erker, een border of gewoon door afstand niet in één blik met de voorgevel wordt gezien. Daar mag de kleurkeuze losser worden gemaakt van wat er in de straat gebeurt, en telt vooral hoe het vlak er van dichtbij en op zichzelf uitziet. Andersom geldt: op de voorgevel, de dakrand langs de straat of een hoek die vanaf de stoep goed te zien is, is het contrast met de baksteen precies het criterium waarop een welstandscommissie zal toetsen, en is de kleurkeuze niet vrijblijvend.
Wie voor zo'n pand aan de tekentafel zit, kan bij ons op maat laten walsen in elke lengte tussen 450 en 8000 millimeter, in Nordic Night Black, Slate Grey of Metallic Dark Silver, en meedenken op tekening kost niets. Een monster van alle drie de kleuren tegen een stuk van de eigen bakstenen gevel houden, op een bewolkte ochtend en nog eens in de late namiddagzon, is de snelste manier om te zien welk contrast bij dit pand en deze straat past.