Klikzink
Elke felsbaan heeft aan beide zijden een opstaande rand van 35 mm die haaks op het vlak staat. Waar twee banen elkaar raken, ontstaat daardoor geen naad maar een klein reliëf: een lijn die licht vangt aan de ene kant en schaduw werpt aan de andere. Bij vlak invallend licht, vroeg op de ochtend of laat op de middag, wordt die lijn scherp en donker. Midden op de dag, bij licht dat recht van boven komt, vervlakt hij tot bijna niets. Op een aanbouw waar de zon een groot deel van de dag op één gevel of dakvlak staat, ziet u dat verloop letterlijk over het oppervlak trekken.
Dat is geen storing, het is de tekening van het materiaal. Maar bij een aanbouw speelt die tekening een rol die bij een vrijstaand nieuw gebouw niet aan de orde is: er staat al iets. Er is een bestaand huis met een dakvlak, een gevel, een ritme van ramen en soms een bestaande dakbedekking waar de aanbouw letterlijk tegenaan komt te staan. De schaduwlijn van de felsbanen gaat een gesprek aan met wat er al staat, of ze doet dat juist niet, en welke van de twee u wilt is een keuze die u vooraf maakt, niet iets dat vanzelf goed komt.
Aansluiten betekent dat de richting en de maat van de banen zo gekozen worden dat de schaduwlijnen het ritme van het bestaande huis oppakken. Loopt de nok van het hoofdgebouw in een bepaalde richting, dan laat u de banen op de aanbouw in dezelfde richting lopen, zodat de lijnen tussen de banen parallel lopen aan de bestaande daklijn of aan de negges van de ramen ernaast. Bij een lage aanbouw tegen een bakstenen huis met een pannendak kan dat betekenen dat u de banen verticaal op de gevel zet, in het verlengde van de raamindeling van het huis, zodat de schaduwlijnen als het ware doorlopen in de gevelcompositie in plaats van er dwars doorheen te snijden.
Dat aansluiten werkt het best als de aanbouw ondergeschikt is aan het hoofdvolume: een serre, een uitbouw van de keuken, een garage die tegen de zijgevel is gezet. In die situaties wilt u vaak niet dat de schaduwlijnen van de nieuwe banen de aandacht trekken. Een bredere baan met een ril of met micro-lines helpt daarbij, omdat het vlak dan optisch rustiger blijft en de felslijnen minder dominant worden ten opzichte van wat er al staat. Kies de kleur bovendien dicht bij wat al op het dak of de gevel van het hoofdhuis zit, dan wordt het verschil in schaduwtekening tussen oud en nieuw minder een contrast en meer een detail dat u pas ziet als u er specifiek naar kijkt.
De andere keuze is precies het omgekeerde: de schaduwlijnen juist inzetten om te laten zien waar het bestaande huis stopt en het nieuwe stuk begint. Dat werkt goed wanneer de aanbouw een eigen identiteit mag hebben, bijvoorbeeld een moderne uitbouw aan een ouder huis, waar de opdrachtgever bewust voor een ander materiaal en een andere vormentaal heeft gekozen. In dat geval kiest u vaak juist een smallere baanbreedte, een vlakke uitvoering zonder ril, en een donkere kleur als Nordic Night Black. De schaduwlijnen worden dan talrijker en scherper afgetekend tegen het vlak, en het effect is een duidelijk ander ritme dan de bakstenen of de dakpannen van het oorspronkelijke huis. Op een zonnige middag ziet u dat verschil het scherpst: het gestreepte, metalige spel van licht en schaduw op de aanbouw staat dan nadrukkelijk naast het vlakkere, warmere beeld van het oude gedeelte.
Belangrijk is dat afsteken alleen overtuigt als het overal consequent is doorgevoerd. Een enkele felsbaan zinklook naast een verder ongewijzigde bakstenen gevel, zonder dat er iets anders in de aanbouw het contrast ondersteunt, komt vaak toevallig over in plaats van bewust. Afsteken werkt wanneer het samengaat met een heldere overgang: een andere kozijnkleur, een terugliggende gevellijn, een luifel die de twee delen scheidt. De schaduwlijn tussen de banen is dan één laag in een groter verhaal van contrast, niet de enige drager ervan.
De schaduwlijn wordt een probleem, niet een sieraad, wanneer de aanbouw te klein is voor het ritme dat u opzet. Op een aanbouw van een paar meter breed passen bij een werkende breedte van 475 mm al snel niet meer dan een handvol banen. Kiest u dan voor een smalle, scherpe uitvoering om nadrukkelijk af te steken, dan telt de gevel bijna letterlijk de banen mee en wordt de schaduwlijn dominanter dan het volume zelf verdraagt. Op zo'n klein vlak werkt vaak het tegenovergestelde beter: een rustiger vlak met ril of micro-lines, waarbij de schaduwlijnen minder de show stelen.
Ook bij een aanbouw met een lage dakhelling, net boven de zes graden waarbij dit systeem nog toepasbaar is, valt het licht zo vlak op het dakvlak dat de schaduwlijnen tussen de banen bijna de hele dag zichtbaar en scherp blijven, in plaats van te wisselen met de stand van de zon. Wilt u een rustig, egaal beeld op zo'n vlak dak, dan is een aansluitende, ingehouden uitvoering vaak verstandiger dan een uitvoering die op afsteken is gericht: bij een lage hellingshoek wordt elk schaduwlijntje geaccentueerd, en een ontwerp dat daar juist op inzet kan al snel drukker uitpakken dan bedoeld.
Een andere situatie waarin de keuze verkeerd uitpakt is wanneer de aanbouw aan de noordzijde van het huis staat en zelden direct zonlicht krijgt. Het hele effect van de schaduwlijn, het verschil tussen scherp aan het begin van de dag en vlak in de loop van de middag, is afhankelijk van laag invallend zonlicht. Zonder dat licht blijft er een egaal, licht getekend vlak over met minder reliëf dan u misschien voor ogen had bij het maken van de keuze tussen aansluiten en afsteken. In dat geval bepaalt de kleur en de matte afwerking het beeld veel sterker dan de felslijn, en is de discussie over aansluiten of afsteken in de praktijk minder een discussie over schaduw en meer een discussie over kleur en vlakverdeling.
Wij denken vooraf mee over welke van deze twee richtingen bij uw aanbouw past, aan de hand van de oriëntatie, de bestaande gevel en de maat van het nieuwe volume, en leveren de banen op maat zodat de felslijn precies daar valt waar u hem wilt hebben.