Klikzink
Baksteen en een zinklook gevel of dak raken elkaar op één lijn, en die lijn is het eerste wat een voorbijganger ziet. Niet de baksteen zelf, niet het metaal zelf, maar de voeg ertussen: de plek waar een gebonden, ietwat onregelmatig oppervlak overgaat in een strak, dof vlak van felsbanen. Die overgang is bij een nieuwbouwwoning geen detail dat je achteraf oplost. Het is een keuze die je nu maakt, terwijl de tekening nog openligt.
Baksteen is een oud materiaal in de zin dat het al eeuwen hetzelfde doet: het bestaat uit kleine, herhaalde eenheden met voegen die licht en schaduw opbreken. Een zinklook gevel doet het tegenovergestelde. De banen zijn breed, de fels tussen de banen is scherp en de rest van het vlak is rustig. Waar baksteen textuur toont door duizend kleine onderbrekingen, toont zinklook textuur door een paar grote lijnen. Zet je die twee naast elkaar, dan ontstaat er niet zomaar een materiaalwissel maar een wissel van ritme. Dat is precies waarom de combinatie aanspreekt: het is de voeg tussen twee tijden, het gemetselde en het gewalste, naast elkaar op één gevel.
Bij een nieuwbouwwoning is er meestal een aanleiding om baksteen en zinklook te combineren die verder gaat dan smaak: een plint in baksteen met een verdieping of kap in zinklook, een erker of uitbouw die in het metaal is gezet terwijl de rest van het volume gemetseld blijft, of een zijgevel in baksteen met een frontgevel die volledig in banen is bekleed. In elk van die situaties ligt de vraag waar precies de overgang komt, en die vraag is nu nog vrij te beantwoorden.
Komt de overgang op een binnenhoek, dan valt de baksteen in schaduw en het metaal in het licht, of omgekeerd, afhankelijk van de kant waar de gevel op staat. Dat is geen probleem, maar het is iets om te weten voordat de eerste band steen gelegd wordt, want de indruk van de overgang verandert met de gevelrichting. Komt de overgang op een rechte, doorlopende lijn, dan werkt die het beste als hij samenvalt met een bouwkundige lijn die er al is: de bovenkant van een borstwering, de onderkant van een dakoverstek, de plek waar een raamstrook begint. Een overgang die willekeurig midden op een blinde gevel stopt, oogt als een naad die nergens naar verwijst. Dat zien wij vaker gebeuren bij ontwerpen waarin het materiaalvlak pas laat is vastgelegd: de baksteen ligt er al, en de zinklook moet zich dan naar de bakstenen kop of laag voegen in plaats van naar een eigen logica.
De felsbanen van onze zinklook platen zijn leverbaar op de millimeter, van 450 tot 8000 millimeter. Dat is geen technisch detail maar een ontwerpvrijheid die alleen bestaat zolang het gebouw nog niet gemetseld is. Bij baksteen ligt de maat van het metselwerk vast in de steenmaat en de voegbreedte; daar kun je nauwelijks meer aan draaien zodra de eerste laag gelegd is. Bij zinklook ligt de baanbreedte vast in de bestelling, en die kun je afstemmen op de baksteen ernaast: banen die in een herkenbare verhouding staan tot de bakstenen coursering ogen als een bewuste keuze, banen die willekeurig breed of smal zijn ogen als toeval.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een vrijstaande woning met een gemetselde plint van ongeveer een meter hoog en een verdieping in zinklook, viel de eerste tekening met banen van 500 millimeter net niet samen met de raampartij op de verdieping. Een verschuiving van de eerste baan, en het vastzetten van de baanmaat op de breedte van het raam plus twee volle banen ernaast, maakte dat de verticale lijnen van het metaal doorliepen op de lijnen van het kozijn. Die correctie kost niets zolang hij op de tekentafel gebeurt. Zodra de platen al gewalst en aangeleverd zijn, is diezelfde correctie niet meer te maken.
Baksteen straalt, ook in een grijze of antracietkleurige uitvoering, een bepaalde warmte uit door de onregelmatige kleurschakering per steen en de textuur van het oppervlak. Onze zinklook kleuren, Nordic Night Black, Slate Grey en Metallic Dark Silver, zijn mat met een glansgraad onder de 5, wat betekent dat het metaal het licht dof teruggeeft in plaats van te spiegelen. Naast een donkere, egale baksteen valt dat verschil in textuur nauwelijks op omdat beide oppervlakken het licht rustig terugkaatsen. Naast een warmrode of genuanceerde baksteen met veel kleurverloop valt het verschil juist wel op, en dat is niet erg zolang het bewust is: de een is gebakken klei, de ander is bewerkt staal, en beide mogen dat laten zien.
Waar dit misgaat, is wanneer een ontwerp een zinklook kiest om zink te suggereren en dan verwacht dat niemand het verschil ziet naast de baksteen. Van dichtbij, op de overgang zelf, is het verschil met echt zink te zien: in de manier waarop het licht over het vlak loopt en in de striktheid van de baan. Dat is geen nadeel van het materiaal, het is een eigenschap ervan, en bij een combinatie met baksteen speelt dat sterker dan bij een gevel die alleen uit metaal bestaat, omdat de voeg met de baksteen de aandacht al naar die plek trekt.
Er zijn situaties waarin baksteen en zinklook naast elkaar niet goed samenkomen, en het is beter dat nu te weten dan na de bouw. Op een kleine woning met een compact volgordeoppervlak, waar de baksteen en de zinklook elk maar een paar vierkante meter beslaan, wordt de overgang zo dominant dat het gebouw uit twee losse stukken lijkt te bestaan in plaats van uit één ontworpen geheel. In dat geval werkt een woning met één hoofdmateriaal en het andere als klein accent beter dan een gelijke verdeling.
Ook op een gevel met veel kleine openingen, dus veel korte overgangen tussen steen en metaal door raamstroken of luiken, wordt het beeld al snel rommelig: elke opening vraagt een eigen aansluitdetail, en met elke extra aansluiting stapelt de complexiteit van de voeg zich op. Daar is het vaak rustiger om de zinklook te reserveren voor één duidelijk vlak, zoals een volledige kapverdieping of een aangebouwd volume, in plaats van hem te versnipperen tussen de raamopeningen door.
Omdat bij een nieuwbouwwoning niets al vaststaat, is dit het moment om de plek van de overgang te koppelen aan een bestaande bouwkundige lijn, de baanbreedte af te stemmen op de bakstenen maatvoering ernaast, en te bepalen of de combinatie over het hele volume verdeeld wordt of geconcentreerd op één deel. Wij denken op tekening kostenloos mee over die indeling, en er zijn monsters van alle drie de kleuren om naast een bakstenen gevelstaal te leggen voordat er iets besteld wordt.