Klikzink
Bij een nieuwbouwwoning staat de gevel nog open. Er is geen bestaande kozijnmaat waar u omheen moet werken, geen oude regelwerk dat de baanbreedte al half bepaalt. Dat is de reden dat we deze pagina specifiek voor nieuwbouw schrijven: de indeling van een verticale gevelbekleding is nu nog een tekenoefening, en over een paar maanden is het een feit dat er staat.
Een verticale plaatsing in zinklook betekent dat de banen van onder naar boven lopen, meestal van maaiveld of plint tot aan de dakrand, zonder horizontale naad in het vlak. Dat laatste is precies waarom architecten er voor nieuwbouw naar vragen. Een horizontale stuiknaad in een gevel van vier of vijf meter hoog is op straatafstand goed te zien, ook als hij netjes is uitgevoerd; het oog leest een gevel liever als één doorlopende beweging dan als twee delen boven elkaar. Onze platen zijn leverbaar tot 8000 mm op de millimeter afgekort, en bij de meeste woonhuizen is de gevelhoogte daarbinnen te vangen. Dat betekent: één plaat per baan, van onder tot boven, zonder las.
Om een gevel in één lange baan te bekleden, moet de ondergrond daar wel klaar voor zijn. De regelwerkafstand, de vlakheid van de onderconstructie en de plek van naden in de onderliggende laag moeten al bij de aannemer op tekening staan voordat de eerste plaat gewalst wordt. Bij een verbouwing ontdekt u dit soort dingen soms pas als de oude gevelbekleding eraf is en de klemmen niet passen waar u ze had gepland. Bij nieuwbouw is die volgorde precies andersom: de regelwerktekening bestaat al, en wij kunnen daar de baanindeling op laten aansluiten voordat er iets gemonteerd is. Dat is het verschil tussen nu even schuiven op papier en straks een baan laten afsteken op een plek waar niemand hem wilde zien.
De baanbreedte zelf is standaard 475 mm werkende breedte, maar bij een verticale toepassing is vooral de verdeling over de gevelbreedte van belang: hoe de banen uitkomen bij hoeken, bij kozijnen en bij de aansluiting op een naastliggend vlak. Een gevel van bijvoorbeeld 6800 mm breed vult u niet zomaar met een reeks banen van 475 mm; u kijkt naar wat er overblijft aan de randen en verdeelt dat verschil zo dat het oog geen rare smalle reststrook ziet naast een kozijn. Dat rekenwerk doen we het liefst op tekening, samen met u of uw architect, en dat kost niets.
De felslijn van 35 mm die tussen de banen opstaat, is bij verticale plaatsing de lijn die de blik naar boven trekt. Bij een woning met een puntdak of een flauw hellend dak dat in het zinklook doorloopt, versterkt die verticale lijn de hoogte van het gebouw; bij een lage, brede woning kan een verticale indeling het gebouw juist optisch hoger laten lijken dan het is, wat niet altijd het effect is dat bij het ontwerp past. Dat is een keuze die u vooraf maakt, niet iets wat u achteraf corrigeert. Bij welke breedte en welk gebouw een verticale of horizontale richting past, werken we uit op de pagina over de richting van de banen; hier gaat het vooral om wat verticaal betekent voor een gevel die nog gebouwd moet worden.
Bij een doorlopende verticale baan zijn er twee plekken waar het beeld gemaakt of gebroken wordt: de aansluiting onderaan, bij de plint of het maaiveld, en de aansluiting bovenaan, bij de dakrand of de daklijn. Onderaan loopt de plaat vaak door tot net boven het maaiveld of tot een waterslag; hoe die overgang wordt afgewerkt, bepaalt of de gevel eruitziet als een vlak dat gewoon doorloopt de grond in, of als een plaat die ergens is afgeknipt. Bovenaan is het de aansluiting op de dakrand of de nok die het beeld afrondt; hoe wij die aansluiting op de nok uitvoeren, bepaalt of de verticale lijn van de gevel gewoon overgaat in het dakvlak of ergens abrupt stopt. Bij nieuwbouw is dit een van de details die we het liefst meenemen zolang de tekening nog open ligt, want een randafwerking die achteraf wordt aangepast, is bijna altijd aan het gevelvlak te zien.
De hoeken van het gebouw zijn de derde plek. Bij een verticale gevel komen de banen op een buitenhoek of binnenhoek samen, en de manier waarop dat gebeurt, bepaalt of het gebouw als één vloeiend volume leest of als losse platte vlakken die tegen elkaar aan staan. Ook dit is iets wat u op tekening beslist, niet op de steiger.
Bij een lange, hoge verticale baan valt een volledig vlakke plaat sneller op als hij niet helemaal vlak blijft liggen; staal beweegt licht met temperatuur, en bij een groot ongebroken vlak is dat als een zeer lichte welving zichtbaar in laagstaand licht. Daarom leveren we het vlak ook met een verstijvingsril of met micro-lines, twee uitvoeringen die het oppervlak optisch rustiger houden zonder dat de zinklook-uitstraling verandert. Bij een verticale gevel over de volledige hoogte van een nieuwbouwwoning raden we dat vaker aan dan bij een kort stuk gevel, juist omdat er meer plaatoppervlak is waarin een welving zou opvallen.
Kleur en glans blijven bij verticale plaatsing hetzelfde verhaal als bij elk ander vlak: een glansgraad onder de 5 zorgt dat de gevel het licht dof teruggeeft in plaats van te spiegelen, in Nordic Night Black, Slate Grey of Metallic Dark Silver. Bij een verticale gevel die op de zuidkant staat, valt het licht overdag onder een steilere hoek op het vlak dan bij een horizontale indeling, en dat maakt het verschil tussen een matte en een glanzende afwerking hier net iets nadrukkelijker zichtbaar. Welke van de drie kleuren op uw gebouw het meest past, hangt af van de omgeving en de kozijnen, en dat werken we liever per situatie uit dan in algemene regels hier.
Een volledig verticale gevel van maaiveld tot dakrand werkt het best bij een gebouw met een duidelijke, ongebroken hoogte: een rechte gevel zonder te veel doorsnijdingen door erkers, luifels of insprongen. Bij een gevel die al in stukken is opgedeeld door zulke bouwdelen, levert een verticale indeling soms een rommeliger beeld op dan een horizontale, omdat elke onderbreking dan een eigen stukje verticale baan met een eigen kopje krijgt. In dat geval bespreken we liever eerst het ontwerp van de gevel zelf voordat we de baanrichting vastleggen; verticaal is geen automatische keuze voor nieuwbouw, het is een keuze die bij een bepaald soort gevel past.
Omdat bij nieuwbouw de regelwerktekening, de kozijnmaten en de gevelindeling nog niet vastliggen, is dit het moment waarop wij het goedkoopst en het makkelijkst kunnen meedenken. Stuur ons de tekening van de gevel, dan kijken we samen waar de banen het best uitkomen, welke uitvoering van het vlak bij de hoogte past en hoe de randen worden afgewerkt, voordat er ergens een schroef in gaat.