Klikzink
Op een schoolgebouw komt gevelbekleding op ooghoogte in aanraking met meer dan alleen weer. Ballen die stuiteren tegen de plint, fietsen die tegen de gevel leunen, stiften en krijt op de onderste banen, kauwgom, stickers, en aan het einde van het jaar soms een spandoek dat met tape is vastgezet. Daarna komt er iemand die het weer schoon wil hebben, en dat is het moment waarop een coating van vijftig micrometer zichtbaar wordt gemaakt of juist beschadigd. Deze pagina gaat over dat moment: wat wel kan, wat niet, en waarom dat verschil bij een school meer gewicht heeft dan bij een loods of een woonhuis.
De kleur en de matte uitstraling van deze platen zitten niet in het staal, maar in de organische coating erboven op de verzinkte laag. Die coating is dun, en hij is er niet om tegen te schuren. Zodra iemand met een schuurspons, een staalborstel of een hogedrukreiniger van dichtbij over het oppervlak gaat, krast dat de coating open. Op dat moment zie je geen dof grijs meer, maar een glanzende of lichtere striem, en die striem gaat er nooit meer vanaf. Bij een schoolgebouw is dat risico groter dan gemiddeld, simpelweg omdat er meer mensen zijn die iets van de gevel willen verwijderen: kauwgom onder de klimrek, een sticker van een leerlingenvereniging, verf van een geslaagde streekactie op het schoolplein. De reflex is dan een schuursponsje of aceton, en beide zijn hier verkeerd. Oplosmiddelen kunnen de coating aantasten of verzachten, en een schuurmiddel doet wat de naam zegt.
Wat wel werkt, is water, een zachte doek of borstel, en zo nodig een neutrale zeep zoals afwasmiddel in een lage concentratie. Voor de meeste vlekken die op een school voorkomen -- stof, uitlaatgassen van de bus die elke ochtend voor de deur staat, vogeluitwerpselen bij de fietsenstalling -- is dat voldoende. Voor kauwgom werkt het beter om het te laten verharden in de kou of juist zachter te maken met wat warm water, en het dan los te wrikken met een kunststof schraper, nooit met een metalen. Verf en stift zijn het moeilijkst, en daar is het eerlijke antwoord dat een deel van dat soort schade er blijvend inzit als er met de verkeerde middelen aan gewerkt is voordat er iemand met verstand van de coating naar gekeken heeft. Hoe eerder er iets aan gedaan wordt met een zachte methode, hoe kleiner de kans dat er blijvend spoor achterblijft.
Bij een school is een groot deel van de gevel op de hoogte van kinderen en fietsen, en dat is een andere zone dan de rest van het gebouw. Een dakvlak op tien meter hoogte krijgt te maken met weer en met verder niets; de onderste banen van de gevel krijgen te maken met alles wat een schoolplein oplevert. Dat betekent dat de keuze voor deze bekleding op een school niet alleen een kwestie is van hoe het eruitziet vanaf de straat, maar ook van hoe het eruitziet van dichtbij, na een paar jaar gebruik door honderden leerlingen die er dagelijks langslopen. Een dof, dicht oppervlak zonder spiegeling laat krassen en doffe vlekken juist wat beter zien dan een glanzend vlak zou doen, omdat er weinig lichtspel is om ze in te laten verdwijnen. Dat is geen nadeel van het materiaal, maar het is wel iets om bij stil te staan als er in het ontwerp gekozen wordt waar de onderste rij banen precies komt en hoe bereikbaar die is vanaf het plein.
Er zijn scholen waar de onderbouw van de gevel om die reden bewust anders wordt uitgevoerd dan de rest: een stroken beton, een plint in een ander materiaal, of simpelweg gevelbekleding die iets hoger begint dan de reikwijdte van een kind met een stift. Waar dat niet gebeurt en de platen tot op de grond doorlopen, moet er in het beheer van het gebouw rekening mee gehouden worden dat er onderin vaker en met meer aandacht schoongemaakt moet worden dan op de rest van de gevel, en dat dat schoonmaken volgens de juiste methode gebeurt. Een conciërge of schoonmaakbedrijf dat gewend is met een hogedrukspuit alles even af te nemen, moet weten dat dat hier niet de bedoeling is, zeker niet van dichtbij en op hoge druk.
De reden dat er voor deze bekleding gekozen wordt op een schoolgebouw is meestal dat het beeld lang overeind moet blijven zonder dat er veel onderhoud in gestoken wordt. Dat klopt voor het grootste deel van het gebouw, maar het is geen vrijbrief om nergens naar te kijken. Een school die twintig jaar dienst doet, ziet in die tijd tientallen leerlingenlichtingen voorbijkomen, en elke lichting laat iets achter op de gevel: een naam in stift, een bal die te hard gegooid is, een fiets die tegen de plaat gezet is in plaats van in het rek. Geen van die dingen is op zichzelf een probleem voor de coating, zolang er niet verkeerd op gereageerd wordt bij het schoonmaken.
Wat wij aannemers en schoolbesturen meegeven, is vooral dit: een instructie voor de schoonmaakdienst is net zo belangrijk als de keuze van de kleur of de baanbreedte. Een gebouwbeheerder die weet dat er alleen met water, een zachte doek en eventueel een milde zeep gewerkt mag worden, en die weet dat een schuurspons of een oplosmiddel de coating aantast, voorkomt in de praktijk het meeste van de schade die deze bekleding op een school kan krijgen. Andersom geldt: als er eenmaal geschuurd is op een zichtbare plek op ooghoogte, is dat voor de rest van de levensduur van het gebouw te zien, en dat is dan geen kwestie van het materiaal dat tekortschiet, maar van een schoonmaakbeurt die verkeerd is aangepakt.
Er zijn schoolgebouwen waarbij wij zouden aanraden om deze bekleding niet tot op de grond te laten doorlopen, of om voor de onderste meter iets anders te overwegen. Denk aan een school met een schoolplein dat vooral door heel jonge kinderen gebruikt wordt en waar veel met stoepkrijt en verf gewerkt wordt, of een locatie waar de gevel direct grenst aan een fietsenstalling zonder enige afscheiding. In die situaties is de kans op krassen, klauwsporen en hardnekkige vlekken op de onderste banen groter dan het onderhoud dat een school er structureel voor kan en wil vrijmaken. Dan is het geen kwestie van het gebouw anders bekijken dan een ander gebouw, maar gewoon van de plek waar de bekleding eindigt goed kiezen, of een plint toepassen die minder gevoelig is voor dagelijks gebruik.
Daarnaast is het goed om vooraf te weten dat wij, ook al denken we graag mee op tekening, geen garantie kunnen geven op de coating als die eenmaal met de verkeerde middelen is behandeld. Dat is niet iets wat wij achteraf repareren; het voorkomen ervan zit in de afspraken die een school maakt met de eigen schoonmaakdienst, niet in het product zelf.