Klikzink
Tussen twee banen zinklook staat een fels van 35 mm rechtop. Dat is geen decoratie, het is de naad waarmee de platen aan elkaar zitten, en die naad werpt schaduw. Bij laagstaand zonlicht is die schaduw lang en scherp, bij een bewolkte middag bijna afwezig. De lijn tussen de banen is dus niet één streep die er altijd hetzelfde uitziet, het is een streep die met het uur van de dag mee verandert. Voor een woonhuis is dat een detail dat de meeste mensen nooit bewust bekijken. Voor een horecagebouw, dat overdag op daglicht draait en 's avonds op kunstlicht, is het iets waar u vooraf over moet nadenken.
Overdag doet de zon het werk. De fels vangt licht van één kant, en aan de andere kant van diezelfde fels valt een baan in de schaduw. Bij een terras op het zuiden verschuift die schaduwlijn de hele dag door: 's ochtends vallen de schaduwen naar links, rond het middaguur zijn ze kort, 's middags vallen ze naar rechts. Een gevel met verticale banen laat dat sterker zien dan een gevel met horizontale, omdat de zon dan langs de fels strijkt in plaats van erover. Dat is geen storing, het is precies het effect waarom mensen voor felsbanen kiezen in plaats van voor een glad, ononderbroken paneel. Het vlak leeft.
Zodra de zon weg is en de spots, wandlampen of een lichtstraat onder de dakrand het overnemen, verandert het karakter van diezelfde schaduwlijn volledig. Kunstlicht komt meestal van beneden, van opzij, of uit een smalle strook vlak onder de gevel, en dat is een hoek die de zon zelden aanneemt. Een lamp die vlak langs de gevel schijnt, laat elke fels een eigen kleine schaduw werpen, recht omhoog of recht omlaag, en bij meerdere lichtpunten krijgt u meerdere schaduwrichtingen tegelijk op één vlak. Dat kan heel mooi staan, een gevel die 's avonds een subtiel reliëf toont dat je overdag niet zo opmerkt. Het kan ook rommelig ogen als de lichtpunten willekeurig verspreid staan en elke fels een net iets andere schaduw krijgt.
Wij zien dit vaak bij een horecagebouw waar de buitenverlichting achteraf is bedacht, na de gevel, in plaats van ervoor. De felsen staan er dan al, om de 475 mm werkende breedte, en de lichtpunten worden vervolgens geplaatst zonder rekening te houden met waar die lijnen precies vallen. Het resultaat is een gevel die overdag rustig oogt en 's avonds onrustig, met schaduwstrepen die niet aansluiten op de raampartijen, de luifel of het bord boven de deur. Andersom werkt het beter: als de plek van de spots wordt afgestemd op de baanindeling, kan de schaduwlijn 's avonds juist de architectuur onderstrepen, bijvoorbeeld door de banen recht boven de ingang extra te belichten en de rest van de gevel donkerder te houden.
Onze coating heeft een glansgraad onder de 5, en dat is precies waarom de schaduwlijn de hoofdrol houdt in plaats van glinstering. Een glanzend of gepolijst oppervlak zou 's avonds bij elke lichtbron een felle highlight geven, een streep licht die meebeweegt met de kijker en die de aandacht wegtrekt van de vorm van het gebouw. Bij Nordic Night Black, Slate Grey of Metallic Dark Silver gebeurt dat niet. Het licht wordt dof teruggegeven, verspreid over het vlak, en de schaduw tussen de banen blijft het element dat structuur geeft. Bij een donkere kleur zoals Nordic Night Black valt die schaduwlijn 's avonds overigens minder op dan bij Slate Grey, simpelweg omdat het contrast tussen fels en vlak kleiner is als alles al donker is. Bij een lichtere kleur zoals Metallic Dark Silver blijft de lijn ook 's avonds beter zichtbaar, wat een bewuste keuze kan zijn als u die textuur juist wilt laten zien onder de lantaarns op het terras.
De uitvoering van het vlak speelt hier ook in mee, los van de kleur. Een vlakke plaat laat de schaduwlijn van de fels het meest geïsoleerd zien: één scherpe streep op een verder egaal oppervlak. Een uitvoering met micro-lines voegt daar overdag een fijne textuur aan toe die het vlak rustiger maakt bij groot zonlicht, maar diezelfde microstructuur is 's avonds onder kunstlicht amper te zien, de lichtval is te zwak om die fijne lijntjes te laten schitteren. Voor een horecagevel die vooral 's avonds bekeken wordt, terwijl gasten buiten zitten met het diner, heeft die keuze dus minder effect dan bij een gevel die vooral overdag gezien wordt, langs een doorgaande weg.
Er zijn situaties waarin deze schaduwlijn een horecagebouw niet helpt. Bij een heel klein gevelvlak, bijvoorbeeld een smalle entreepartij tussen twee glaspuien, komen er maar twee of drie banen naast elkaar. Dan is er simpelweg te weinig herhaling om een ritme van licht en schaduw te laten ontstaan, en oogt het meer als een verdwaald stukje plaatwerk dan als een gevel met een eigen textuur. Ook bij fel, gelijkmatig verlicht terrasoverkappingen, waar het licht van alle kanten tegelijk komt om schaduwen op de tafels te voorkomen, verdwijnt de schaduwlijn tussen de banen bijna helemaal: alles wordt vlak belicht, en het effect waar de fels om bekend is komt dan niet tot zijn recht. In die twee gevallen kunt u nog steeds voor zinklook kiezen om de kleur en de lijnvoering, maar de schaduwlijn als ontwerpmiddel moet u dan niet als argument gebruiken.
Een derde situatie is de gevel die 's nachts helemaal donker blijft, zoals bij een keukenzijde of een gevel aan de achterkant van het pand waar geen gasten komen. Daar heeft de avondwerking van de schaduwlijn geen enkel effect, simpelweg omdat er geen licht op valt. Dat is geen nadeel van het materiaal, het is een reden om uw budget voor gerichte verlichting te concentreren op de gevels waar mensen wel staan, en niet overal evenveel spots op te hangen.
Wat u hieraan kunt doen voordat de gevel er staat, is de belichting samen met de baanindeling laten tekenen, in plaats van los van elkaar. Wij denken daar op tekening in mee, dat kost niets, en met een monster van elke kleur ziet u zelf hoe de fels het licht opvangt voordat er één plaat gewalst is.