Klikzink
Een kantoorpand wordt zelden van dichtbij bekeken. Wie er langsrijdt, wie er vanaf de andere kant van de rondweg naar kijkt, wie op de vijfde verdieping van het gebouw ertegenover zit, ziet vooral het grote vlak: de gevel als geheel, de lijn van de dakrand, de hoek waarin het licht valt. Op die afstand telt niet hoe scherp een enkele fels staat, maar of het vlak rustig blijft of gaat leven. En daar zit het punt: hetzelfde materiaal, in dezelfde kleur, op dezelfde gevel, oogt op het noorden anders dan op het zuiden.
Op een noordgevel valt het licht vlak en gelijkmatig. Er staat geen zon rechtstreeks op, alleen de diffuse hemel, en dat licht verandert weinig gedurende de dag. Het gevolg is dat een matte gevel op het noorden er vrij egaal uitziet: de banen zijn zichtbaar, maar het contrast tussen licht en donker is klein. Voor een kantoorpand met grote, aaneengesloten vlakken is dat vaak precies wat je wilt: een gevel die rust uitstraalt in plaats van beweging, en die er 's ochtends net zo bij ligt als 's middags.
Op een zuidgevel gebeurt iets anders. Daar staat de zon in de loop van de dag onder een steile hoek, en dat scherpe, laagstaande of hoogstaande licht raakt het vlak schuin. Een dof oppervlak met glansgraad onder de 5 kaatst dat licht niet spiegelend terug, zoals gepolijst metaal zou doen, maar het reageert er wel op: de schaduwlijn van elke fels wordt duidelijker, de subtiele richting van de banen wordt beter afgetekend, en op sommige uren van de dag krijgt het vlak meer reliëf dan op het noorden. Dat is niet fout, het is een ander beeld van hetzelfde materiaal, en wie dat vooraf weet, kan er rekening mee houden bij het kiezen van kleur en uitvoering.
Bij een kantoorpand met grote vlakken en strakke lijnen wordt het beeld vooral van veraf beoordeeld, en dan telt vlakheid zwaarder dan detail. Een gevel van dertig meter lang die vanaf de weg wordt gezien, moet er als één rustig vlak uitzien, niet als een verzameling losse banen die elk hun eigen leven leiden. Op de zuidgevel van zo'n pand kan het scherpe middaglicht ervoor zorgen dat elke fels een eigen schaduwstreepje trekt, en dat die streepjes bij elkaar een subtiel streeppatroon vormen dat op het noorden helemaal niet zichtbaar zou zijn.
In de praktijk merken we dat dit voor architecten een reden is om voor de zuidzijde van een kantoorpand te kijken naar een uitvoering met verstijvingsril of met micro-lines in plaats van een volledig vlakke plaat. Die twee uitvoeringen breken het vlak optisch net iets fijner op, waardoor het felle zonlicht minder grip krijgt op de vlakke ondergrond en het geheel rustiger blijft ogen, ook op de uren dat de zon er recht op staat. Op de noordgevel van hetzelfde gebouw is dat verschil vaak nauwelijks te zien, en kan een volledig vlakke plaat prima werken, juist omdat daar toch al minder contrast ontstaat.
De kleurkeuze speelt hierin mee, maar dan als onderdeel van deze afweging, niet als apart punt: Nordic Night Black op een zuidgevel absorbeert veel licht en kan er bij felle zon dieper en contrastrijker uitzien dan diezelfde kleur op het noorden, terwijl Metallic Dark Silver op het noorden soms wat vlak en dof kan overkomen zonder de subtiele glinstering die het op een zonnige zuidgevel wel krijgt. Wie een gebouw met gevels op meerdere windrichtingen ontwerpt, doet er dus goed aan om niet alleen te kijken naar hoe een kleurstaal in de showroom oogt, maar ook naar welke gevel op welke hemelrichting ligt.
Dit verschil tussen noord en zuid is meestal geen bezwaar, maar op één punt kan het de doorslag geven om een andere uitvoering te kiezen, of om het idee van een volledig egaal vlak los te laten. Dat is wanneer een kantoorpand een ononderbroken gevel heeft die om de hoek van noord naar zuid, of van oost naar west, doorloopt zonder onderbreking door een raamstrook, uitbouw of andere breuk in het vlak. In die situatie ziet de kijker beide gevels in één blik, en dan valt het verschil in beeld tussen de schaduwzijde en de zonzijde eerder op dan wanneer het om twee losstaande gevels gaat die je nooit tegelijk ziet.
Bij zo'n doorlopende hoek kan het verstandiger zijn om voor de hele gevel, dus zowel de noord- als de zuidzijde, te kiezen voor dezelfde uitvoering met ril of micro-lines, juist om het verschil tussen de twee kanten kleiner te maken in plaats van het over te laten aan de uitvoering per gevel. Een volledig vlakke plaat werkt dan minder goed, ook al zou die op de noordgevel apart bekeken prima ogen.
Er is nog een tweede situatie waarin dit verschil de keuze voor zinklook op een kantoorpand ongeschikt kan maken: wanneer de opdrachtgever een gevel wil die er op elk moment van de dag en in elk seizoen identiek uitziet, zonder enige variatie in schaduwwerking. Dat bestaat niet, bij geen enkel gevelmateriaal met een reliëf, en zeker niet bij een gevel met felsbanen. De variatie tussen noord en zuid, en tussen een bewolkte en een heldere dag, is inherent aan het werken met banen en schaduwlijnen. Wie dat niet wil, zoekt beter naar een volledig vlakke, naadloze gevelbekleding zonder enig reliëf, en dat is een ander verhaal dan het verhaal van deze pagina.
Omdat we in eigen huis walsen en op de millimeter afkorten, kunnen we per gevel van een kantoorpand de uitvoering laten variëren zonder dat dit meerkosten in de basisproductie met zich meebrengt: de zuidgevel in een uitvoering met micro-lines, de noordgevel vlak, of omgekeerd, afhankelijk van wat de tekening laat zien over lichtinval en gevellengte. Dat soort keuzes bekijken we het liefst voordat de banen besteld worden, aan de hand van een tekening of een foto van de locatie, en dat meedenken kost niets.
Van alle drie de kleuren zijn er monsters beschikbaar, en voor een gebouw met een gevel op het noorden en een op het zuiden raden we aan om dat monster op beide gevels te bekijken, op een bewolkte dag en op een zonnige dag, voordat de knoop wordt doorgehakt. Wat op een grijze ochtend in de showroom overtuigend oogt, kan er 's middags in de volle zon op de zuidgevel van het gebouw net iets anders bij liggen, en dat is precies het soort verschil waar deze pagina over gaat.