Klikzink
Bij een nieuwbouwwoning valt op tekening vaak niet op hoe verschillend het licht op de gevels valt. Op de bouwplaats zelf zult u het wél zien. Dezelfde plaat, dezelfde kleur, dezelfde baanbreedte, maar de noordgevel en de zuidgevel laten een ander beeld zien zodra de banen erop liggen.
Dat komt door de manier waarop licht op een dof, staand vlak valt. Op het noorden krijgt een gevel het hele jaar vooral diffuus licht, zonder felle schaduwwerking. Het vlak oogt daardoor rustiger en vlakker; de felsen zijn aanwezig, maar ze trekken niet de aandacht. Op het zuiden staat de zon een groot deel van de dag onder een hoek die wél schaduw in de fels legt, en dan wordt het reliëf van de banen ineens veel duidelijker leesbaar. Twee gevels van hetzelfde huis, met hetzelfde materiaal, en toch een ander karakter.
Voor wie nu nog aan de indeling werkt, is dit precies het moment om er iets mee te doen. Bij een nieuwbouwwoning ligt de gevel nog niet vast: de baanbreedte, de plaatsing van de naden ten opzichte van kozijnen en hoeken, en de keuze tussen een vlak, een verstijvingsril of micro-lines zijn nu nog een tekenkeuze in plaats van een reparatie achteraf. Wij leveren op de millimeter afgekort, dus een indeling die op de zuidgevel net iets ruimer wordt gezet om de schaduwlijnen niet te dicht op elkaar te laten vallen, is in dit stadium een kwestie van een andere maatvoering op de tekening, niet van extra werk op de bouwplaats.
Een praktijkvoorbeeld maakt dit concreet. Bij een woning met een blinde noordgevel en een zuidgevel vol glas en overstek, koos de architect voor beide gevels dezelfde plaat met micro-lines. Op het noorden gaf dat een oppervlak dat nauwelijks structuur toont, wat daar precies de bedoeling was: een rustige, egale wand naast de voordeur. Op het zuiden, waar de gevel opgedeeld wordt door kozijnen en een luifel, zorgde dezelfde micro-lines ervoor dat het vlak niet te grafisch werd zodra de zon er vol op stond. Was daar voor een volledig vlakke plaat gekozen, dan hadden de schaduwranden van de felsen op zonnige middagen een veel scherper lijnenspel gegeven dan de architect vooraf op de tekening had gezien.
Dit werkt ook averechts, en dat is de reden dat we het hier vermelden. Als een ontwerp juist wil steunen op een sterk, grafisch lijnenspel, dan is de noordgevel de plek waar dat effect het minst tot zijn recht komt. Een gevel die is bedoeld om door schaduwwerking te spreken, doet dat op het noorden simpelweg minder. Andersom geldt: een gevel die juist rustig en egaal moet blijven, verdient op het zuiden extra aandacht in de detaillering, omdat daar de zon het werk doet dat u liever niet ziet gebeuren.
De richting van de zon verandert niets aan hoe het materiaal zelf verweert of hoe de kleur zich houdt; dat traject leggen we uit bij [hoe het eruitziet na tien jaar](/zinklook/nieuwbouwwoning/veroudering). Waar het hier om gaat is puur de manier waarop het licht van dat moment het beeld van de gevel bepaalt, vandaag en op elke zonnige dag daarna. Dat is ook een andere vraag dan welk vlaktype optisch het rustigst blijft in het algemeen; die afweging, los van gevelrichting, staat bij [de baanbreedte en de schaal](/zinklook/nieuwbouwwoning/baanbreedte).
Voor een parkbeheerder of aannemer die met meerdere gevels op één kavel te maken heeft, telt dit des te meer. Op een rijwoning met een noordgevel aan de straat en een zuidgevel aan de tuin, is het goed denkbaar dat dezelfde plaat aan de straatzijde vooral als vlak, egaal materiaal wordt gelezen, en aan de tuinzijde als een gevel met duidelijke, getekende lijnen. Dat is geen gebrek en geen onvoorspelbaarheid van het materiaal; het is een eigenschap van licht op een reliëfvol oppervlak, en die eigenschap kunt u vooraf meenemen in de keuze van baanbreedte en vlaktype per gevel, in plaats van achteraf te constateren dat de zuidgevel drukker oogt dan bedoeld.
Op een lopend project, waar de gevel al gefabriceerd of gemonteerd is, is deze keuze niet meer gratis: dan is de indeling vast en verandert alleen de zonnestand nog. Bij nieuwbouw is dat andersom. Als de tekeningen nog rondgaan, is dit het moment om aan te geven welke gevel naar het noorden komt en welke naar het zuiden, en de indeling daar per gevel op te laten aansluiten. Wij denken daar op tekening kosteloos in mee, en er liggen monsters van de drie kleuren en van alle vlaktypen klaar om in verschillend licht te bekijken voordat de keuze definitief wordt.